الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
318
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
آنچه را كه پيش از اين در لقب او نوشتيم ، مشهور ميان علما است و ما گمان مىكنيم نام او زين الدّين است و استاد استناد أيّده اللّه در فهرست بحار چنانكه پس از اين ايراد مىشود ، شيخ نور الدّين على بن محمد بن يونس مرقوم داشته است . مؤلف گويد : به نظر من بياضى ، عنوان دو تن از علما بوده يكى ، مؤلف كتاب الصراط المستقيم و كتابهاى ديگر و او پس از شيخ مقداد مىزيسته زيرا بياضى از كتابهاى مقداد نقل مىكند و معاصر با كفعمى است كه وى از كتابهاى او روايت مىنمايد . و دومى معاصر با شيخ حسن صاحب معالم است كه با تأمل و دقت در اين مقام به اين موضوع مىرسيم و ممكن است نام او على بوده باشد تا به آخر « * » . شيخ معاصر در امل الآمل مىنويسد : شيخ زين الدّين على بن يونس عاملى نباطى بياضى دانشورى فاضل و محققى بادقت و ثقهاى متكلم و سرايندهاى اديب و متبحر بود . تأليفات چندى دارد . از جمله الصراط المستقيم الى مستحقى التقديم ؛ رسالهاى به نام الباب المفتوح الى ما قيل فى النفس و الروح ؛ « * * » رسالهاى در منطق به نام اللمعة ؛ مختصر المختلف ؛ مختصر مجمع البيان ؛ مختصر الصحاح ؛ رسالهاى در كلام و رسالهاى در امامت و امثال اينها « 1 » . مؤلف گويد : از تأليفات او ، شرح الرسالة التكليفية شهيد است كه پيش از اين نام برده شده .
--> ( * ) علامه آية اللّه مرعشى ( رحمة اللّه عليه ) در مقدمهء الصراط المستقيم مىنويسد : جمعى از علما و ادبا بهعنوان بياضى شهرت يافتهاند . از جمله علامه شعر و ادب ابو جعفر مسعود بغدادى متوفى 468 ه . ق ، ديگرى علامه شيخ زين الدّين على رازى متوفى 585 ه . ق ، ديگرى شاعر اديب ملا محمد ابراهيم هندى از شعراى تيمورى بوده ، ديگرى زين الدّين على ( مترجم حاضر ) و براى هريك وجه اشتهار بياضى را مرقوم فرموده است - م . ( * * ) در ضمن تأليفات او مرقوم فرموده كتاب الباب المفتوح در دو مبحث مرتب شده است يكى در مباحث نفس و ديگرى در مباحث روح و همهء اين كتاب را مولانا علامه مجلسى ( قدس سره ) در مجلد 14 بحار الانوار كه با تأليف آن منتى بر فضلا و مذهب تشيع گذارده ايراد فرموده است - م . ( 1 ) - امل الآمل ، ج 1 ، ص 135 .